‘Als ik een ruimte binnenloop zoals een kerk, dan voel ik direct een bepaald soort stilte. Veel mensen ervaren een kerk als iets dat met geloof te maken heeft. Maar de ervaring van de ruimte en de stilte heeft volgens mij meer met een bepaald soort aandacht te maken, een concentratie. Dus veel meer dan de afwezigheid van geluid.’
Een studente Toegepaste Psychologie vertelt tijdens hetzelfde onderzoek haar verhaal: ‘Ik kom uit Polen, mijn ouders hebben me opgevoed met een heel ander tijdsbesef dan waarin ik nu leef. Mijn dagen hier zijn gevuld met acties. Eerst ga ik dit doen, dan nog even dat, vanavond dat. Vervolgens ben ik de hele dag bezig met waar ik naar toe moet, en weerhoudt het me ervan om te genieten van een vogel in de boom of aandacht voor goed gesprek. Ik besef het, maar vind het heel moeilijk om me los te maken van die mechaniek. Daarom is mijn yogales zo fijn. Niet alleen met je lijf bezig zijn, maar ook dat iedereen die daar zit zich probeert los te maken van de waan van de dag. Alsof de gemeenschappelijke beleving me helpt bij mijn eigen proces naar een beter mens."

Het onderzoek had als doel inzicht te krijgen in de waarden en gebruiken van stiltebeleving in het dagelijkse leven van jonge mensen.  Een week lang hielden ze een dagboek bij en legden vast op welke momenten van de dag hun behoefte aan stilte groot was, en wat ze dan deden.  De behoefte onder jongen mensen aan momenten van stilte en reflectie is groot, zo bleek. Er wordt veel van ze verwacht, sociale media kosten extra aandacht en op de werkplek vragen momenten van afzondering veel discipline.

De kerk als plek voor innerlijke beleving is in aanzien gedaald en een hedendaags en interreligieus alternatief is niet voor iedereen toegankelijk. Volgens het onderzoek zou stilte dagelijks en op ieder moment van de dag beschikbaar moeten zijn. Maar welke vorm heeft die stilte dan? Is het een ruimte in een gebouw of een app op je smartphone? Ben je er alleen of met anderen? Hoe ziet de plek er uit en wat moet het voor je doen? Stilte vormgeven is een bijna onmogelijke opdracht. Of zijn er toch universele waarden waar nieuwe vormen op gebaseerd zou kunnen worden?

Voorwaarde voor creatief leven
Hoe de stilte ook vorm krijgt in je eigen leven, het vraagt om vernieuwende inzichten en een hoop creativiteit. Het heeft geen zin om oude, traditionele vormen van stilte en bezinning af te doen als ouderwets, maar nieuwe vormen zouden moeten voortbouwen op de waarden van weleer. Zoals kantoormeubelmaker Ahrend die een stoel ontwerpt die is bedoeld voor een tijdelijke en doelbewuste afzondering van werknemers. Het ontwerp Kaigan is gebaseerd op de oude rieten strandstoel. Of de interreligieuze stilteruimte op de luchthaven als je op reis gaat en moet wachten op je vlucht. En ook, of misschien juist, in de digitale wereld zijn er vernieuwingen, zoals de software OmmWriter die andere programma's tijdelijk in de wacht zet, zodat je zonder afleiding een tekst kan schrijven. Of een 'tool' waarmee je decibellen kunt meten met de microfoon van je mobiele telefoon.

Het creatieve collectief Werkplaats van de Stilte onderzoekt deze nieuwe vormen van stiltebeleving. Martien Vissers, mede-initiatiefnemer legt uit: ‘Twee jaar geleden organiseerden we een debat over de relatie tussen kerk en museum, samen met YourSpace, het discussieplatform van het Van AbbeMuseum in Eindhoven. In de discussie kwam naar voren dat stilte de belangrijkste voorwaarde voor creatief  en spiritueel leven was.’ Werkplaats van de Stilte bestaat uit zes creatief ondernemers die allemaal vanuit hun discipline iets willen bijdrage aan stilte in de stad. Een schrijver, een ontwerper, een architect, een marketing expert, een voorlichter, een yoga docent, een filosoof; allemaal weten ze hoe belangrijk het is om stilte in hun leven te integreren. Tevens is er een groot netwerk van ontwerpers en creatief ondernemers die zich verbonden voelen met het thema. Op dit moment is een bedrijfsplan in de maak om opdrachten te zoeken om stilte in de stad een plek te geven. Stilte als product.
Ingrid Bal

Links:
www.werkplaatsvandestilte.nl
www.ahrend.nl
www.ommwriter.com

Bron:  Adrem januari 2012