Ook in latere publicaties gericht op godsdienstige vorming van kinderen, kon men goed zien hoe zij op dit terrein uniek was. In plaats van het kind bij de bijbel te brengen, wilde Klink de bijbel bij de kinderen brengen, door de verhalen direct in verband te brengen met hun leef- en ervaringswereld. Door het belang ervan voor de persoonlijkheidsvorming van het kind krachtig naar voren te brengen, groeide zij uit tot een markante pionier in de godsdienstpedagogiek. De vraag ‘wie was Joanne Klink?’ zal bij theologen diverse herinneringen losmaken. Ik herinner mij haar van haar brieven, maar ook van de theologische studiedagen waarvoor ik haar uitnodigde om te spreken op de Hoorneboeg. Parmantig en met een schalkse toon verklaarde ze toen dat de meeste dominees, zelfs ook de meeste remonstrantse collega's, met hun overdreven exclusieve aandacht voor de bijbel biblicisten waren. Zelf zocht ze haar heil steeds meer in parallelteksten uit de oudheid; met de moderne literatuur daarentegen had zij niet zoveel op.

Het kind in het midden
Bij uitgeverij Narratio verscheen onlangs van de hand van Bert Jansen een handzame eerste kleine inleiding op de betekenis van dr. Joanne Klink voor de godsdienstige vorming van kinderen, getiteld Bij de kinderen beginnen. Hij heeft zijn boek bedoeld als een hommage, zo schrijft hij, aan een erudiete en gedreven vrouw, die een groot draagvlak had onder zowel protestanten als rooms-katholieken. In zijn boek geeft Jansen, die zelf een onderwijsman is met een grote staat van dienst, een wat men noemt descriptief onderzoek en dus geen biografie. Dit mede omdat dagboeken en brieven nog niet beschikbaar zijn. Toch slaagt hij erin ook de eigen ontwikkeling van Joanne Klink, voor wie de bijbel kenbron bij uitstek was, helder in beeld te brengen. Hoe zij een leeswijzer voor ouders ontwikkelt die het dagelijks leven in de bijbel - de gelijkenissen - naar voren haalt. Door ervaringen met gezinnen, vooral in Leeuwarden en in Haarlem, rijpt het inzicht dat een bijbel voor kinderen alleen maar bijbel kan zijn als ze de kinderen samen met de volwassenen aanspreekt.

Heilige huisjes
Met die aandacht voor het kind en de ouders kan (echte) vernieuwing niet uitblijven. Jansen ziet onder meer persoonlijke factoren - bijvoorbeeld haar eigen innerlijke onzekerheid die zij in verband bracht met haar eigen jeugd - en een meer selectieve en aardse kijk op de bijbel.  Je hoeft toch niet alle verhalen te lezen. Een recensent - Boerwinkel - typeert haar denken in de jaren ‘60 als ‘een vriendelijke lading dynamiet’. Dat is heel goed gezien wanneer men bedenkt dat bij de vorming van kinderen het kind zich ontvouwt met alle verstorende elementen, talenten en creativiteit die dit oproept. Deze krachten kunnen noch theologie noch liturgie ongemoeid laten. Jansen belooft dat hij in een tweede deel, dat later zal verschijnen, dieper zal ingaan op de theologie van Joanne Klink. Ik kijk daar reikhalzend naar uit.

Passe-partout
Bijzonder interessant is de door haar ontwikkelde opvatting dat religieuze teksten en ervaringen in de eerste plaats een harde of zachte landing maken in een reeds gereed liggend passe-partout. Het is alsof je Spinoza leest: dat mensenkennis van de straat mensen het primaire benul had bijgebracht van een instantie die alles ziet, hoort en weet. En hoe in dat bedje een godsbeeld terechtkomt dat onmiddellijk met al deze gereed liggende kwaliteiten uit het passe-partout wordt beladen. Daar is niets mis mee, maar het is wel goed om te weten. Het is die kennis die in een kleine theologie voor ouders, zoals Klink die heeft uitgedacht, eigenlijk niet mag ontbreken. Alleen zo kunnen wij als volwassenen het diepe vertrouwen overbrengen aan kinderen die met God willen kennismaken. Dit lukt in haar visie het best door een manier van vertellen over God, die niet dicht gedefinieerd wordt maar waar men in oprechtheid en voorlopigheid zich uit durft te spreken.

Pedagogische weging
Aan het slot van zijn boek biedt Jansen een heldere pedagogische analyse van het werk van Klink. En hij doet dit in een goede balans van bewonderende betrokkenheid en kritische  distantie. Aan de hand van voorbeelden laat hij duidelijk zien hoe met minder opsmuk, en minder kinderachtig dan in andere kinderbijbels, zij een werkelijkheid weet te scheppen waarin het kind zich herkent en thuis voelt. En hoe de nadruk meer en meer komt te liggen op het gewone en het alledaagse. Door deze wezenlijk andere accenten te leggen, neemt Klink afscheid van de bijbelse geschiedenis en opent zij de vernieuwende weg naar de ervaringscatechese. Uiteindelijk trekt zij hieruit de radicale en onvermijdelijke consequentie: zij ziet er op den duur vanaf de bijbelverhalen aan kinderen door te geven. Het gaat er haar juist om alle mogelijkheden zo open te laten dat het verhaal door het kind zelf nog kan worden opengelegd. Een boodschap die er mag zijn, zeker in een seculiere wereld!
 

Bert Jansen, Bij de kinderen beginnen. De betekenis van Dr. Joanne Klink voor de godsdienstige vorming van kinderen, Narratio: Gorinchem 2011, 139 pagina's,
prijs €15,- . ISBN